Migrena: konsultacja online, gdy znasz swój ból

Ona zna ten scenariusz od liceum, raz albo dwa razy w miesiącu: migoczący zygzak przed oczami, potem pulsujący ból za prawym okiem, zasłonięte rolety, wymioty, sen. On jest po pięćdziesiątce, nigdy nie miał bólów głowy, a od trzech tygodni budzi się z tępym bólem, który z dnia na dzień jest silniejszy.

Obie osoby wpiszą w wyszukiwarkę „silny ból głowy”. Tylko pierwsza może rozsądnie zacząć od konsultacji online.

Migrena w kilku zdaniach

Migrena to przewlekła choroba neurologiczna, w której powtarzają się napady bólu głowy o średnim lub dużym nasileniu, najczęściej pulsującego i jednostronnego, nasilającego się przy wysiłku. Napadom towarzyszą zwykle nudności lub wymioty oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki. Nieleczony napad trwa od kilku godzin do około trzech dni.

U części chorych przed bólem pojawia się aura. Najczęściej wzrokowa: migoczące linie, zygzaki, ubytek w polu widzenia, który powoli się przesuwa. Bywa też czuciowa, gdy mrowienie wędruje od palców w górę ręki aż do twarzy. Typowa aura rozwija się stopniowo, a każdy jej objaw trwa od kilku minut do godziny.

Aurę trzeba odróżnić od udaru, a pierwszą osobą, która staje przed tym pytaniem, jest zwykle sam chory. Aura zwykle narasta powoli i daje objawy „dodatnie”: coś migocze, błyszczy, mrowi, przesuwa się. Udar zaczyna się nagle i odbiera funkcję: ciemno w części pola widzenia, ręka nie słucha, słowa nie przychodzą. Jeśli nie masz pewności, co się dzieje, zwłaszcza przy pierwszej aurze w życiu, traktuj to jak udar i dzwoń pod 112.

Migrenę rozpoznaje się na podstawie wywiadu i badania neurologicznego. Nie ma badania krwi ani obrazowego, które by ją potwierdziło, a tomografia czy rezonans służą do wykluczenia innych przyczyn, gdy obraz jest nietypowy.

Migrena czy ból głowy typu napięciowego

Najczęstszy ból głowy w ogóle to ból typu napięciowego, a nie migrena. Jest obustronny, uciskający, jak obręcz wokół głowy albo ciężar na czubku, ma zwykle słabe lub umiarkowane nasilenie i nie nasila się przy chodzeniu po schodach. Rzadko towarzyszą mu wymioty. Da się z nim pracować, choć jest męczący.

Migrenowy napad wygląda inaczej. Chory odkłada wszystko, szuka ciemnego pokoju, każdy ruch głową pogarsza pulsowanie. Wiele osób ma oba rodzaje bólu i uczy się je rozróżniać, co ma znaczenie praktyczne, bo leki przerywające napad migreny na ból napięciowy nie działają, a przyjmowane „na wszelki wypadek” zwiększają liczbę dni z lekami.

Dlatego przy pierwszych napadach rozpoznanie powinno paść w gabinecie. Online da się rozsądnie prowadzić dalej to, co zostało już ustalone.

Kiedy ból głowy nie jest sprawą na formularz

Nowy ból głowy albo ból, który wyraźnie różni się od twoich dotychczasowych napadów, wymaga badania przez lekarza, czasem natychmiast. Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR, jeśli:

• ból pojawił się nagle, jak uderzenie, i w ciągu chwili osiągnął szczyt (tzw. ból piorunujący),
• to najsilniejszy ból głowy w twoim życiu,
• bólowi towarzyszy gorączka i sztywność karku, wysypka albo splątanie,
• pojawił się niedowład lub drętwienie połowy ciała, opadający kącik ust, zaburzenia mowy, podwójne widzenie lub utrata przytomności,
• ból zaczął się po urazie głowy,
• aura trwa wyraźnie dłużej niż zwykle, ponad godzinę, albo po raz pierwszy objawia się osłabieniem siły jednej strony ciała.

Pilnej wizyty u lekarza, najlepiej w ciągu kilku dni, wymagają też sytuacje mniej dramatyczne. Nowy ból głowy po pięćdziesiątym roku życia. Ból, który z tygodnia na tydzień się nasila, budzi w nocy albo nasila się przy kaszlu i parciu. Wyraźna zmiana charakteru napadów u kogoś, kto choruje od lat. Ból głowy w ciąży lub w połogu, szczególnie z obrzękami i zaburzeniami widzenia. Ból u osoby z nowotworem lub obniżoną odpornością.

W żadnej z tych sytuacji lekarz online nie zbada odruchów, dna oka ani ciśnienia i nie powinien udawać, że może.

Dzienniczek bólu głowy zamiast ogólnego „często mnie boli”

Dzienniczek bólu głowy to prosty zapis każdego dnia z bólem, który pozwala lekarzowi zobaczyć wzór napadów zamiast ogólnego „boli mnie często”. Pacjenci często nie doszacowują liczby dni z bólem, a jeszcze bardziej liczby dni z tabletką. Po miesiącu zapisków obraz bywa zaskakujący dla nich samych.

Wystarczy notes albo aplikacja w telefonie. Warto zapisywać:

• datę i godzinę początku bólu oraz czas trwania,
• siłę bólu w skali od 0 do 10,
• czy była aura i jak wyglądała,
• objawy towarzyszące, takie jak nudności, wymioty czy nadwrażliwość na światło,
• każdy lek przeciwbólowy lub przeciwmigrenowy, z godziną przyjęcia i tym, czy pomógł,
• dzień cyklu miesiączkowego,
• możliwe wyzwalacze: niewyspanie, pominięty posiłek, alkohol, stres, podróż.

Z takiego zapisu lekarz odczyta, czy napady są związane z miesiączką, czy leczenie doraźne działa, a przede wszystkim, ile dni w miesiącu przyjmujesz leki. To ostatnie ma większe znaczenie, niż się wydaje.

Jeśli zapiski pokazują, że napady wracają w okolicy miesiączki, lekarz może rozważyć inne postępowanie niż przy napadach rozrzuconych po całym cyklu. Takie napady bywają dłuższe i gorzej odpowiadają na leczenie doraźne, więc informacja o dniu cyklu nie jest zbędną rubryką.

Ból głowy z nadużywania leków przeciwbólowych

Częste przyjmowanie leków przeciwbólowych lub przeciwmigrenowych może samo w sobie wywoływać ból głowy. Dotyczy to zarówno zwykłych preparatów przeciwbólowych z apteki, szczególnie złożonych, jak i leków przeciwmigrenowych na receptę. Mechanizm jest zdradliwy: im częściej boli, tym częściej sięgasz po tabletkę, a im częściej ją bierzesz, tym częściej boli. W końcu ból pojawia się prawie codziennie, często już rano, a leki działają coraz słabiej.

W kryteriach międzynarodowych mowa o bólu głowy przez co najmniej 15 dni w miesiącu u osoby, która od ponad trzech miesięcy regularnie przyjmuje leki doraźne przez wiele dni w miesiącu (dokładny próg dni zależy od rodzaju leku). Nie trzeba jednak czekać na spełnienie definicji. Jeśli tabletki przeciwbólowe są w twojej torebce na co dzień, a dni bez nich jest coraz mniej, powiedz o tym lekarzowi wprost.

Przy nadużywaniu leków lekarz online może odmówić wystawienia kolejnej recepty na leki doraźne i zalecić wizytę u neurologa. Wyjście z tego błędnego koła polega zwykle na zaplanowanym ograniczeniu leków doraźnych i włączeniu leczenia zapobiegawczego, a pierwsze tygodnie bywają trudne i wymagają opieki lekarza. Kolejne opakowanie leku przeciwbólowego tego problemu nie rozwiąże.

Leczenie doraźne i zapobiegawcze: kto o czym decyduje

W migrenie stosuje się dwa rodzaje leczenia. Doraźne przerywa napad i działa najlepiej, gdy przyjmie się je wcześnie, na początku bólu. Zapobiegawcze przyjmuje się regularnie, żeby napady były rzadsze i słabsze, i rozważa się je wtedy, gdy napady są częste, długie albo mimo leczenia doraźnego wyłączają z życia.

Gdy ból głowy utrzymuje się mniej więcej przez połowę dni w miesiącu lub częściej, i trwa tak od miesięcy, lekarze mówią o migrenie przewlekłej. To inna sytuacja niż kilka napadów w miesiącu: wymaga planu leczenia, często ograniczenia leków doraźnych i regularnych wizyt kontrolnych, a nie pojedynczej recepty.

Leczenie zapobiegawcze dobiera zwykle neurolog. Część nowszych terapii jest w ramach NFZ dostępna tylko w programie lekowym dla chorych na migrenę przewlekłą, prowadzonym w wyznaczonych ośrodkach. Konsultacja online dobrze sprawdza się przy kontynuacji leczenia, które już działa, gorzej przy jego zmianie.

Trzy informacje mają szczególny wpływ na wybór leku i lekarz na pewno o nie zapyta:

• choroby serca i naczyń, przebyty udar i nadciśnienie, bo część leków stosowanych w napadzie migreny działa na naczynia krwionośne i nie jest wtedy odpowiednia,
• ciąża, jej planowanie i karmienie piersią,
• migrena z aurą u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną.

Ten ostatni punkt dotyczy wielu pacjentek. Migrena z aurą zwiększa ryzyko udaru, a antykoncepcja zawierająca estrogeny to ryzyko dodatkowo podnosi, dlatego przy aurze lekarz zwykle proponuje inne metody. Jeśli stosujesz antykoncepcję albo planujesz jej pierwszy dobór lub kontynuację, napisz w obu formularzach, czy twoje napady mają aurę.

Co pomaga między napadami i w trakcie napadu?

Mózg osoby z migreną źle znosi nieregularność. Przesunięty sen w weekend, pominięte śniadanie, odwodnienie po długim dniu, nagłe odprężenie po stresującym tygodniu potrafią wyzwolić napad. Regularny rytm dnia nie wyleczy migreny, ale u wielu osób zmniejsza liczbę napadów. Podobnie działa regularny, umiarkowany wysiłek, taki jak marsz, pływanie czy rower, pod warunkiem że wprowadza się go stopniowo. Gwałtowny, intensywny trening u części chorych sam wyzwala napad.

W trakcie napadu pomaga ciemny, cichy pokój, chłodny okład na czoło lub kark, sen. Jeśli napadom towarzyszą uporczywe wymioty, lek doustny może nie zdążyć się wchłonąć, i o tym też warto powiedzieć lekarzowi, bo wpływa to na wybór postaci leku. Więcej o tym, kiedy wymioty stają się problemem samym w sobie, przeczytasz na stronie o nudnościach i wymiotach.

Z aurą wzrokową nie prowadź samochodu, dopóki całkowicie nie ustąpi.

Migrena bywa też przyczyną zawrotów głowy, nawet bez bólu, co nazywa się migreną przedsionkową. Jeśli to zawroty są twoim głównym objawem, zajrzyj na stronę o różnych rodzajach zawrotów głowy.

Konsultacja online przy migrenie

Lekarz zacznie od pytania, kto i kiedy rozpoznał migrenę i czy ostatnie napady wyglądają tak samo jak wcześniej. Potem zapyta o liczbę dni z bólem i z lekami w ostatnim miesiącu, leki, które działały i które nie, ciśnienie, choroby serca i antykoncepcję. Liczby przepisane z dzienniczka pozwolą lekarzowi ocenić sytuację dokładniej niż ogólne „często”.

Lekarz oceni, czy kontynuacja leczenia jest bezpieczna, i dopiero wtedy wystawi e-receptę. Przy zmianie charakteru bólu, podejrzeniu nadużywania leków albo potrzebie leczenia zapobiegawczego może odmówić i zalecić wizytę u neurologa. Koszt: [DO UZUPEŁNIENIA: cena]. Czas odpowiedzi: [DO UZUPEŁNIENIA: typowy czas odpowiedzi]. Przy odmowie: [DO UZUPEŁNIENIA: zasady przy odmowie].