Zawroty głowy: kiedy teleporada ma sens, a kiedy nie

Zawroty głowy to objaw, a nie choroba: wrażenie ruchu, którego nie ma, albo utraty równowagi, wynikające z zaburzeń w uchu wewnętrznym, w mózgu albo w układzie krążenia. Pacjenci nazywają tak kilka różnych doznań, a każde z nich prowadzi lekarza w inną stronę.

Powiemy to od razu: to jedna z dolegliwości, przy których konsultacja online pomaga najrzadziej. Najważniejsze informacje lekarz zdobywa, patrząc na oczy pacjenta, sprawdzając jego chód i mierząc ciśnienie w dwóch pozycjach. Przez formularz tego nie zrobi.

Najpierw wyklucz udar

Nagłe zawroty głowy mogą być objawem udaru mózgu, zwłaszcza u osób starszych, z nadciśnieniem, cukrzycą lub chorobami serca. Przy udarze liczy się czas, więc nie wypełniaj formularza, tylko dzwoń pod 112, jeśli zawrotom towarzyszy:

• opadający kącik ust lub asymetria twarzy,
• osłabienie albo drętwienie ręki lub nogi, zwłaszcza po jednej stronie,
• zaburzenia mowy, bełkotliwa mowa lub trudność ze zrozumieniem, co mówią inni,
• podwójne widzenie albo nagła utrata części pola widzenia,
• niemożność ustania lub przejścia kilku kroków bez pomocy,
• nagły, bardzo silny ból głowy lub karku.

Pilnej pomocy (SOR lub 112) wymagają też zawroty połączone z omdleniem, kołataniem serca, bólem w klatce piersiowej lub dusznością. Mogą oznaczać zaburzenia rytmu serca.

Jeśli objawy ustąpiły po kilkunastu minutach, to nie jest powód, żeby odpuścić. Przemijające objawy neurologiczne mogą zapowiadać udar w najbliższych godzinach lub dniach, dlatego także wtedy dzwoń pod 112 albo jedź na SOR.

Cztery różne rzeczy, które nazywamy zawrotami

Zanim lekarz zacznie szukać przyczyny, musi wiedzieć, co dokładnie czujesz. Opisz to w formularzu własnymi słowami, zamiast pisać tylko „zawroty”.

Wirowanie otoczenia

Pokój kręci się wokół ciebie albo ty kręcisz się w nim, jak po zejściu z karuzeli. Często towarzyszą temu nudności i wymioty, a osoba obok może zauważyć, że oczy mimowolnie drgają w jedną stronę. To zawroty układowe, zwykle związane z uchem wewnętrznym lub nerwem przedsionkowym, rzadziej z mózgiem.

Szczególną uwagę zwraca się na wirowanie, które zaczęło się nagle i nie mija przez wiele godzin, z wymiotami i trudnością z utrzymaniem się na nogach. Często stoi za tym zapalenie nerwu przedsionkowego, nieraz kilka dni po przeziębieniu. Podobnie może jednak wyglądać udar w obrębie móżdżku, a różnicę pozwala uchwycić dopiero badanie ruchów gałek ocznych i chodu. Przy takim obrazie jedź do lekarza tego samego dnia, a przy objawach z listy powyżej dzwoń pod 112.

Inny wzór to napady wirowania trwające godzinami, z szumem i uczuciem zatkania jednego ucha oraz przejściowym pogorszeniem słuchu. Taki obraz wymaga diagnostyki u laryngologa, z badaniem słuchu.

Uczucie zbliżającego się omdlenia

Robi się słabo, ciemno przed oczami, szum w uszach, jakby za chwilę miało się upaść. Pojawia się zwykle przy szybkim wstawaniu, w dusznym pomieszczeniu, po długim staniu, przy odwodnieniu. Przyczyn szuka się raczej w krążeniu: spadki ciśnienia, leki na nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca, niedokrwistość.

Chwianie i niepewność chodu

Otoczenie się nie kręci, ale chodzenie przypomina marsz po pokładzie statku. Nasila się po ciemku i na nierównym terenie. Może wynikać z chorób nerwów obwodowych, problemów ze wzrokiem albo działania leków. U osób starszych często składa się na nie kilka przyczyn naraz: słabszy wzrok, drętwienie stóp przy cukrzycy, kilka leków działających uspokajająco lub obniżających ciśnienie. Pojedyncza tabletka tego nie naprawi. Pomaga przegląd leków u lekarza rodzinnego i rehabilitacja równowagi.

Oszołomienie bez wyraźnego ruchu

„Głowa jak w watę”, mgła, uczucie odrealnienia. Towarzyszy lękowi, niewyspaniu, a czasem migrenie. Przy szybkim, płytkim oddychaniu dochodzi do tego mrowienie wokół ust i w palcach, co jeszcze bardziej nakręca niepokój. Nie jest groźne samo w sobie, ale też wymaga ustalenia przyczyny.

Łagodne położeniowe zawroty głowy

Łagodne położeniowe zawroty głowy to częsta przyczyna krótkich napadów wirowania, wyzwalanych zmianą pozycji głowy. Typowy obraz: obracasz się w łóżku na bok albo kładziesz się na plecy i przez kilkanaście sekund, rzadziej dłużej, świat gwałtownie wiruje, po czym się uspokaja. Podobnie przy zadzieraniu głowy, żeby sięgnąć po coś z górnej półki, albo przy schylaniu się po buty.

Przyczyną są drobne kryształki, które przemieszczają się w kanałach półkolistych ucha wewnętrznego. Leczy się je głównie manewrami repozycyjnymi, czyli serią określonych ruchów głowy, które wykonuje lekarz lub przeszkolony fizjoterapeuta po ustaleniu, którego kanału dotyczy problem. Wytyczne laryngologiczne nie zalecają rutynowego leczenia tych zawrotów lekami tłumiącymi objawy.

Kto miał takie zawroty rozpoznane w gabinecie i rozpoznaje ten sam obraz po miesiącach, może omówić sytuację online. Pierwszy epizod wymaga badania, bo podobnie mogą zaczynać się inne choroby. Nie próbuj też na własną rękę manewrów obejrzanych w internecie, dopóki lekarz nie potwierdzi rozpoznania i nie wskaże, której strony dotyczy problem: manewr wykonany po złej stronie nie pomoże, a każdy manewr sam wywołuje silne wirowanie, przy którym łatwo o upadek.

Kiedy konsultacja online ma sens?

Konsultacja online przy zawrotach głowy ma sens w kilku sytuacjach: przy nawrocie zawrotów rozpoznanych wcześniej w gabinecie, przy podejrzeniu, że zawroty wiążą się z nowym lekiem (lekarz może wtedy zalecić pilny kontakt z lekarzem prowadzącym), albo gdy chcesz ustalić, do jakiego specjalisty się udać. Trzeba jednak powiedzieć uczciwie, czego lekarz online nie zrobi. Nie zobaczy oczopląsu, nie wykona próby ułożeniowej, nie zmierzy ciśnienia na leżąco i na stojąco, nie osłucha serca.

Jeśli leczysz nadciśnienie i słabo robi ci się przy wstawaniu, szczególnie po zmianie leków lub w upały, napisz, jakie ciśnienie mierzysz rano i przy objawach. Lekarz na tej podstawie oceni, czy potrzebna jest pilna wizyta, i może odmówić wystawienia jakiejkolwiek recepty, jeśli uzna, że najpierw trzeba cię zbadać. Koszt: [DO UZUPEŁNIENIA: cena]. Czas odpowiedzi: [DO UZUPEŁNIENIA: typowy czas odpowiedzi].

O co zapyta lekarz i po co mu te informacje

Wywiad przy zawrotach głowy bywa ważniejszy niż badania dodatkowe. Te pytania warto przemyśleć, zanim zaczniesz wypełniać formularz:

• jak długo trwa pojedynczy epizod: sekundy, minuty, godziny czy dni, bo czas trwania zawęża listę przyczyn bardziej niż cokolwiek innego,
• co go wywołuje: zmiana pozycji głowy, wstawanie, wysiłek, a może pojawia się bez powodu,
• czy towarzyszy mu szum w uchu, uczucie pełności ucha albo pogorszenie słuchu, co kieruje uwagę na ucho wewnętrzne,
• czy kilka dni wcześniej była infekcja, bo po przeziębieniu może dojść do zapalenia nerwu przedsionkowego,
• czy masz napady migreny, bo migrena przedsionkowa daje zawroty nawet bez bólu głowy,
• jakie leki przyjmujesz i czy coś ostatnio się zmieniło,
• czy w ostatnich dniach normalnie jesz i pijesz oraz czy chorujesz na cukrzycę.

Jeśli zawrotom towarzyszy ból ucha albo wyciek z ucha, przeczytaj, kiedy przy bólu ucha konieczne jest badanie otoskopem. Migrenie z zawrotami poświęciliśmy fragment strony o migrenie i dzienniczku bólu.

Zanim trafisz do lekarza

W czasie napadu zawrotów usiądź albo połóż się, najlepiej od razu tam, gdzie jesteś. Upadek jest często groźniejszy niż sam napad, szczególnie u seniorów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe.

Nie prowadź samochodu, dopóki zawroty nie zostaną wyjaśnione.

Wstawaj etapami: najpierw siad na brzegu łóżka, chwila przerwy, dopiero potem pozycja stojąca. Pij regularnie, zwłaszcza w upał i przy biegunce. Nie odstawiaj samodzielnie leków na ciśnienie ani innych leków stałych, nawet jeśli podejrzewasz, że to one szkodzą. Zmianę leczenia ustala lekarz, który je zlecił.