Atopowe zapalenie skóry u dorosłych: zaostrzenia i leczenie

Budzik jeszcze nie dzwonił, a zgięcia łokci są już rozdrapane do żywego. Na poszewce zostały drobne rdzawe plamki. Kto ma atopowe zapalenie skóry od dziecka, zna ten scenariusz na pamięć.

Atopowe zapalenie skóry (AZS, dawniej często nazywane egzemą albo wypryskiem atopowym) to przewlekła, niezakaźna choroba zapalna skóry. Jej podstawą jest uszkodzona bariera naskórkowa: skóra traci wodę, łatwo przepuszcza drażniące substancje i alergeny, a układ odpornościowy reaguje na nie stanem zapalnym. Wiodącym objawem jest świąd. U dorosłych zmiany lubią zgięcia łokci i kolan, szyję, dłonie, okolice oczu. Choroba przebiega falami. Są tygodnie spokoju, potem zaostrzenie po stresie, przeziębieniu, zimie z suchym powietrzem z kaloryferów albo po zmianie proszku do prania.

AZS często idzie w parze z innymi chorobami atopowymi. Wiele osób z wypryskiem ma też katar sienny lub inne alergie, część choruje na astmę.

Emolienty: codziennie, także w dobrym okresie

Emolient to preparat natłuszczający i nawilżający, który odtwarza barierę skóry. W AZS jest podstawą leczenia, a nie dodatkiem kosmetycznym. Brytyjska służba zdrowia NHS zaleca nakładać go regularnie i nie przerywać, gdy skóra się poprawi.

W praktyce najczęściej zawodzi ilość. Pacjenci rozprowadzają cienką warstwę, jak krem do twarzy, a potrzeba go znacznie więcej: tyle, żeby skóra przez chwilę błyszczała. Najlepiej działa zaraz po kąpieli, na delikatnie osuszoną, jeszcze wilgotną skórę. Zamiast mydła lepiej myć się preparatem myjącym dla skóry atopowej albo samym emolientem.

Kilka drobiazgów, o których rzadko ktoś mówi:

• emolient ze słoika nabieraj czystą łyżeczką lub szpatułką, a nie palcami, żeby nie zanieczyszczać całego opakowania;
• emolient na skórze nie jest łatwopalny, ale wsiąknięty w piżamę, pościel czy opatrunki sprawia, że tkanina łatwiej się zapala, więc nie pal w łóżku i trzymaj się z dala od otwartego ognia;
• pościel i bieliznę pierz często, najlepiej w wyższej temperaturze, z łagodnym środkiem bez zapachu;
• nowy emolient najpierw sprawdź na małym fragmencie skóry, bo część osób źle znosi niektóre składniki zapachowe.

Nie ma jednego emolientu dla wszystkich. Dobry to taki, który będziesz stosować codziennie, bo nie klei się ani nie piecze.

Zaostrzenie wymaga leczenia przeciwzapalnego

Sam emolient nie opanuje zaostrzenia. Gdy skóra jest czerwona, pogrubiała, pęka i swędzi tak, że budzisz się w nocy, potrzebne jest leczenie przeciwzapalne na skórę, które dobiera lekarz. Rodzaj i moc preparatu zależą od miejsca: inaczej leczy się pogrubiałą skórę dłoni, a inaczej cienką skórę powiek, twarzy czy okolic intymnych. Lekarz ustala też, jak długo i jak często stosować lek oraz kiedy przejść z powrotem na samą pielęgnację.

U osób, którym zaostrzenia wracają wciąż w tych samych miejscach, dermatolog czasem proponuje leczenie podtrzymujące, stosowane rzadziej, zanim skóra znów się zaogni. Przy ciężkim AZS, które nie odpowiada na leczenie miejscowe, istnieją też terapie ogólne. Takie leczenie prowadzi dermatolog stacjonarnie, bo wymaga badań i kontroli.

Częsty błąd: nakładanie emolientu i leku przeciwzapalnego jednocześnie, wymieszanych na dłoni. Zapytaj lekarza lub farmaceutę, w jakiej kolejności i z jakim odstępem je stosować.

Strach przed „mocnymi maściami” też kosztuje

Obawa przed lekami przeciwzapalnymi na skórę jest wśród pacjentów z AZS bardzo częsta. Ktoś kiedyś usłyszał, że takie maści „niszczą skórę”, więc lek stosuje się po jednym dniu, odstawia przy pierwszej poprawie albo nie wykupuje go wcale.

Efekt bywa odwrotny do zamierzonego. Niedoleczone zaostrzenie trwa tygodniami, skóra od drapania grubieje i pęka, łatwiej o zakażenie, pogarsza się sen. Po takim miesiącu zwykle trzeba sięgnąć po silniejsze leczenie niż na początku.

Działania niepożądane leków na skórę są realnym tematem. Ich ryzyko zależy jednak od mocy preparatu i od miejsca, na które się go nakłada. Liczy się też sposób stosowania, a to wszystko ustala lekarz. Obawy warto wpisać w formularzu wprost, zamiast wykupić lek i schować go do szuflady.

Kontaktowe zapalenie skóry wygląda podobnie

Nie każdy swędzący wyprysk u dorosłego to AZS. Kontaktowe zapalenie skóry pojawia się tam, gdzie skóra miała kontakt z substancją drażniącą lub uczulającą, i często ma zaskakująco wyraźne granice.

Sprawdź, czy któraś sytuacja pasuje:

• nowy kosmetyk, farba do włosów, perfumy, krem z filtrem;
• rękawiczki gumowe lub nitrylowe w pracy;
• biżuteria, sprzączka paska, guzik dżinsów, zapięcie zegarka z niklem;
• praca w wilgoci: sprzątanie, fryzjerstwo, kuchnia, opieka nad chorymi;
• częste mycie i dezynfekcja rąk.

Wskazówką jest kształt. Okrągła plama pod guzikiem spodni albo pasek zmian dokładnie pod bransoletą zegarka to prawie podpis przyczyny. Leczenie zaostrzenia bywa podobne, ale bez usunięcia źródła wyprysk wraca. Przyczynę alergiczną potwierdzają testy płatkowe u dermatologa lub alergologa. Plastry z alergenami nakleja się na plecy i odczytuje po kilku dniach, czego przez internet zrobić się nie da.

Wyprysk rąk i praca

U dorosłych AZS bardzo często przenosi się na dłonie. Pielęgniarka, fryzjerka, kucharz czy mechanik myją ręce kilkanaście razy dziennie albo pracują w rękawicach, pod którymi skóra się poci. Bariera, i tak słaba, nie ma kiedy się odbudować. Pojawiają się pęknięcia na opuszkach i między palcami, które bolą przy każdym zgięciu.

Pomagają proste zmiany: cienkie bawełniane rękawiczki pod ochronnymi, krótkie przerwy na zdjęcie rękawic, emolient trzymany przy umywalce w pracy i letnia zamiast gorącej wody. Pierścionki zdejmuj do mycia, bo pod nimi zbiera się mydło.

Wyprysk rąk, który nasila się w tygodniu pracy, a słabnie na urlopie, podpowiada lekarzowi, że w grę może wchodzić też czynnik zawodowy, a wtedy przyda się diagnostyka u dermatologa lub lekarza medycyny pracy.

Nocny świąd, który męczy kilku domowników naraz, szczególnie między palcami i na nadgarstkach, może mieć zupełnie inną przyczynę. Przeczytaj, po czym poznać świerzb.

Ile widać w opisie skóry?

Lekarz nie dotknie skóry i nie obejrzy jej w dobrym świetle. Teleporada nadaje się głównie do sytuacji, w której AZS rozpoznano wcześniej w gabinecie, zaostrzenie przypomina poprzednie i obejmuje kilka ograniczonych miejsc. Wpisz, gdzie są zmiany, od kiedy, czym leczyłeś poprzednie zaostrzenia (nazwa z opakowania lub z Internetowego Konta Pacjenta) i czy to działało. Z takiego opisu lekarz wyczyta, czy wypisanie e-recepty ma uzasadnienie. Przy zmianach rozległych, nietypowych albo takich, których opis budzi niepokój, recepty nie wystawi, tylko poprosi o wizytę u dermatologa.

Dzieci z AZS powinien prowadzić pediatra lub dermatolog na miejscu, bo leczenie trzeba dopasować do wieku i powierzchni skóry.

Zdjęcia zmian: [DO UZUPEŁNIENIA: czy formularz przyjmuje zdjęcia]. Cena: [DO UZUPEŁNIENIA: cena]. Czas odpowiedzi: [DO UZUPEŁNIENIA: typowy czas odpowiedzi]. Gdy teleporada okaże się niewystarczająca: [DO UZUPEŁNIENIA: zasady przy odmowie].

Sączenie, strupy, pęcherzyki: kiedy pilnie

Skóra z AZS łatwiej ulega zakażeniom, zarówno bakteryjnym, jak wirusowym, a część z nich wymaga leczenia bez zwłoki. Formularz nie jest wtedy właściwą drogą.

Potrzebny jest lekarz jeszcze tego samego dnia (w nocy i w święta nocna i świąteczna opieka zdrowotna), a przy ciężkim stanie ogólnym SOR, w razie potrzeby numer 112, jeśli:

• zmiany nagle zaczęły sączyć płyn, pokryły się miodowożółtymi strupami albo krostami;
• skóra wokół wyprysku jest gorąca i obrzęknięta, a ból z godziny na godzinę rośnie;
• w krótkim czasie wysypały się liczne drobne pęcherzyki i wydrążone nadżerki, często z gorączką i złym samopoczuciem, co może oznaczać wyprysk opryszczkowy, czyli rozsiane zakażenie wirusem opryszczki na skórze atopowej;
• zmiany pojawiły się wokół oka albo na powiece i towarzyszy im ból oka lub pogorszenie widzenia;
• masz gorączkę, dreszcze, czujesz się wyraźnie chory;
• zaczerwienienie i łuszczenie objęło większość ciała.

Wyprysk opryszczkowy bywa mylony z nagłym zaostrzeniem AZS i leczony tym samym lekiem co zwykle, a takie leczenie może zakażenie nasilić. Osoba z AZS, która ma lub miała niedawno kontakt z kimś z opryszczką wargową, powinna pamiętać o tym ryzyku. Przy bolesnych, rozsianych pęcherzykach lepiej przyjść o jeden raz za dużo.