Zapalenie spojówek: ropa, łzy czy swędzenie?

Zapalenie spojówek to stan zapalny cienkiej błony, która pokrywa białko oka i wewnętrzną stronę powiek. Oko jest zaczerwienione, piecze, łzawi, pod powiekami czuć piasek, a rano rzęsy bywają sklejone. Przyczyną są najczęściej wirusy, bakterie albo alergia. Rzadziej podrażnienie, np. dymem, chlorem z basenu czy kosmetykiem.

Jedna reguła przyda się, zanim przeczytasz resztę. Spojówki pieką i swędzą, ale rzadko bolą. Ból w głębi oka, światłowstręt i pogorszenie widzenia wskazują na coś poważniejszego niż spojówki i z tym nie wypełnia się formularza.

Po czym poznać, jakie to zapalenie

Rodzaj zapalenia spojówek zdradza przede wszystkim wydzielina i sposób, w jaki choroba się rozwija. Podział nie jest ostry, bo obrazy się przenikają, ale lekarz zaczyna właśnie od tych pytań.

Gęsta, żółta lub zielonkawa wydzielina

Tak zwykle wygląda zapalenie bakteryjne. Rano powieki są sklejone tak mocno, że trzeba je odmoczyć ciepłą wodą, żeby otworzyć oko. W ciągu dnia w kąciku zbiera się ropna wydzielina, która wraca po przetarciu. Często zaczyna się od jednego oka, a drugie dołącza po dniu lub dwóch. U dorosłych bakteryjne zapalenie spojówek bywa łagodne i część przypadków ustępuje samoistnie, ale o tym, czy potrzebne jest leczenie na receptę, decyduje lekarz.

Wodnista wydzielina, katar, ból gardła

To typowy obraz zapalenia wirusowego. Oko łzawi, jest mocno czerwone, powieki mogą być obrzęknięte. Często poprzedza je albo towarzyszy mu przeziębienie. Czasem da się wyczuć bolesny, powiększony węzeł chłonny przed uchem. Wirusowe zapalenie spojówek zaraża bardzo łatwo i potrafi trwać dłużej niż bakteryjne, nawet kilka tygodni, a pod koniec bywa gorzej, zanim zrobi się lepiej. Antybiotyk na nie nie działa.

Swędzenie przede wszystkim, oba oczy naraz

Alergiczne zapalenie spojówek najbardziej swędzi. Obejmuje oba oczy jednocześnie, wydzielina jest wodnista lub lekko ciągnąca się, a obok niej często pojawia się kichanie i wodnisty katar. Wraca w tym samym sezonie albo po kontakcie z kotem czy kurzem. Jeśli rozpoznajesz u siebie ten schemat co wiosnę, przeczytaj też o leczeniu sezonowej alergii.

Osobną grupą są osoby, które cały dzień patrzą w ekran. Pieczenie, piasek pod powiekami i zaczerwienienie narastające pod wieczór, bez wydzieliny i bez sklejonych rzęs rano, częściej oznaczają zespół suchego oka niż zapalenie spojówek. Pomaga wtedy mrugnięcie, przerwa od monitora i nawilżanie powietrza w pokoju, a nie leczenie przeciwbakteryjne. Suche oko nie zaraża.

Jest jeszcze czerwona plama na białku oka, jak rozlana kropla krwi, bez bólu i bez wydzieliny. To zwykle wylew podspojówkowy, czyli pęknięte małe naczynko, np. po kaszlu, wysiłku albo potarciu oka. Wygląda groźnie, a najczęściej wchłania się samo w ciągu kilkunastu dni. Zapaleniem spojówek nie jest. Wylewy, które się powtarzają, pojawiają się po urazie albo u osoby przyjmującej leki przeciwkrzepliwe, powinien obejrzeć lekarz, a przy okazji warto zmierzyć ciśnienie.

Soczewki kontaktowe zmieniają wszystko

Jeśli nosisz soczewki kontaktowe i oko się zaczerwieniło, zdejmij je od razu i nie zakładaj ponownie, dopóki oko nie zostanie ocenione i nie wróci do normy. To najważniejsza rada na tej stronie.

U osób noszących soczewki to, co wygląda na zwykłe zapalenie spojówek, bywa zapaleniem rogówki. Rogówka to przezroczysta warstwa z przodu oka, przez którą patrzymy. Jej zakażenie, bakteryjne albo wywołane przez pełzaki żyjące w wodzie, może w krótkim czasie zostawić bliznę i trwale pogorszyć widzenie. Ryzyko rośnie, gdy soczewki nosi się dłużej, niż przewiduje producent, i gdy się w nich śpi. Szczególnie groźny jest kontakt soczewek z wodą: pływanie w nich, prysznic, płukanie ich wodą z kranu.

Dlatego przy czerwonym oku u osoby w soczewkach lekarz online będzie bardzo ostrożny. Jeśli oko boli, razi je światło albo widzisz przez nie gorzej, potrzebny jest okulista tego samego dnia. Soczewki, które nosiłeś w trakcie objawów, i pojemnik na nie lepiej wyrzucić, a nie dezynfekować.

Makijaż oczu też zasługuje na osobne zdanie. Tusz i kredka używane w trakcie zapalenia przenoszą drobnoustroje z powrotem do oka, więc po wyzdrowieniu dobrze jest je wymienić.

Czy zapalenie spojówek jest zaraźliwe?

Wirusowe i bakteryjne zapalenie spojówek zaraża przez dotyk: z ręki, która przetarła oko, na klamkę, ręcznik, poduszkę, a stamtąd do oka kolejnej osoby. Alergiczne nie zaraża wcale.

Przy zapaleniu wirusowym zaraża się najłatwiej w okresie, kiedy oko jest mocno czerwone i łzawi, a to może trwać ponad tydzień. To pułapka: chory czuje się już dobrze, przestaje pilnować rąk, a oko wciąż zaraża. Przy zapaleniu bakteryjnym ryzyko spada zwykle wkrótce po ustąpieniu ropnej wydzieliny albo po rozpoczęciu leczenia zaleconego przez lekarza [ŹRÓDŁO DO WERYFIKACJI: NICE CKS, Conjunctivitis, infective].

Kilka zasad chroni domowników i drugie oko:

• myj ręce przed każdym dotknięciem oka i po nim;
• wydzielinę usuwaj jednorazowym wacikiem, osobnym dla każdego oka, i od razu go wyrzucaj;
• używaj osobnego ręcznika, a poszewkę zmieniaj często;
• nie pożyczaj nikomu kropli ani kosmetyków do oczu, a końcówką butelki nie dotykaj oka ani rzęs.

Na basen lepiej nie iść do czasu wyzdrowienia. Z pracą jest różnie: przy pracy z ludźmi, z dziećmi albo w służbie zdrowia przy zapaleniu wirusowym zwykle trzeba zostać w domu, przy pracy przy komputerze w pojedynczym pokoju często nie. Przedszkola i żłobki mają własne zasady powrotu dziecka, dlatego dobrze je sprawdzić u opiekunów.

Konsultacja przy zapaleniu spojówek

Lekarz, który czyta formularz, zapyta o wydzielinę, o to, czy chore jest jedno oko czy oba, czy obraz jest ostry, czy widzisz normalnie po mrugnięciu, czy nosisz soczewki i czy ktoś w domu ma podobne objawy. To pytanie o mrugnięcie nie jest przypadkowe. Rozmazany obraz, który po mrugnięciu się wyostrza, to zwykle wydzielina na powierzchni oka. Obraz, który zostaje nieostry, wymaga okulisty. Na tej podstawie lekarz oceni, czy leczenie na receptę jest potrzebne, czy wystarczy higiena i obserwacja, czy oko trzeba obejrzeć w lampie szczelinowej. Może też odmówić recepty.

Koszt: [DO UZUPEŁNIENIA: cena]. Kiedy spodziewać się odpowiedzi: [DO UZUPEŁNIENIA: typowy czas odpowiedzi].

Czerwone oko, z którym nie wypełnia się formularza

Idź do okulisty tego samego dnia albo na SOR, a przy urazie z krwawieniem lub zaburzeniami świadomości dzwoń pod 112, jeśli:

• oko boli, czyli czujesz ból, a nie samo pieczenie czy swędzenie;
• światło razi tak, że trudno otworzyć oko;
• widzisz gorzej i obraz nie wyostrza się po mrugnięciu;
• wokół źródeł światła widzisz tęczowe koła, a ból oka łączy się z bólem głowy, nudnościami lub wymiotami;
• nosisz soczewki kontaktowe, a oko jest czerwone i bolesne;
• do oka dostała się substancja chemiczna: od razu płucz je obficie czystą bieżącą wodą przez długi czas i dopiero potem jedź na SOR;
• był uraz oka, uderzenie, drobina metalu lub drewna przy pracy, zadrapanie;
• na rogówce widać białą plamkę albo źrenice mają różną wielkość;
• na powiece, czole lub czubku nosa pojawiły się pęcherzyki, bo to może być opryszczka lub półpasiec obejmujące oko;
• zaczerwienienie i ropna wydzielina dotyczą noworodka lub niemowlęcia.

Pieczenie, piasek pod powiekami i wydzielina bez bólu, z ostrym widzeniem i bez soczewek to sytuacja, którą lekarz zwykle oceni z formularza.